Pierwsza zimowa wyprawa w góry. Co przeczytać, zanim ruszysz na szlak?
W 2025 roku ratownicy Grupy Podhalańskiej GOPR uczestniczyli w 478 działaniach związanych z wypadkami górskimi, a 47 z nich przerodziło się w wielogodzinne wyprawy ratunkowe. Co można zrobić przed pierwszym zimowym wyjściem, żeby na szlaku nie uczyć się wszystkiego od zera? Dobrym początkiem są książki, które pomagają wybrać trasę, przygotować się na zimowe warunki i poznać doświadczenia ratowników.
Jak wybrać trasę na pierwszą zimową wyprawę w góry?
Największą zaletą „Polskich gór zimą” jest to, że Tomasz Habdas opisuje gotowe zimowe warianty wycieczek, a nie tylko popularne cele. Przy każdej trasie podaje m.in. zimowy czas przejścia, profil wysokościowy i przebieg na mapie, więc łatwiej porównać kilka pomysłów na wyjazd przed podjęciem decyzji.
Habdas opisuje 28 całodniowych tras w Tatrach, Beskidach, Pieninach, Bieszczadach, Gorcach, Sudetach i Górach Świętokrzyskich. Przy każdej znajdują się mapy, profile wysokościowe, zimowe czasy przejścia oraz informacje o dojeździe, parkingach i schroniskach.
To książka przydatna szczególnie wtedy, gdy ktoś ma już za sobą letnie wędrówki, ale nie wie jeszcze, od czego zacząć zimą. Zamiast wybierać trasę na podstawie zdjęć albo popularności szczytu, można porównać kilka wariantów i sprawdzić, który rzeczywiście odpowiada własnym możliwościom.
Ten i inne przewodniki po polskich górach można znaleźć m.in. w Księgarni Internetowej Znak na stronie: https://www.znak.com.pl/s/ksiazki-o-gorach.
Planowanie zimowej wycieczki w góry krok po kroku
Zimą znana z lata trasa potrafi zmienić charakter. Śnieg spowalnia marsz, oblodzenie może utrudnić przejście prostego odcinka, a krótki dzień wymaga wybierania krótszych tras lub odpowiedniego przygotowania. Dlatego przed wyjściem nawet na już znany szlak warto sprawdzić, jak dana trasa wygląda właśnie w warunkach zimowych.
Książka „Góry dla każdego” Gniewomira Knapskiego przydaje się przy samym planowaniu wyjazdu. Autor opisuje trasy w różnych pasmach Polski i podpowiada, na co zwrócić uwagę przed wyjściem.
Przed pierwszą zimową wyprawą warto zwrócić uwagę przede wszystkim na to, czy trasa daje możliwość wcześniejszego zejścia, gdzie znajdują się schroniska i ile czasu zostaje do zmroku. Dobrze też przygotować plan B. Gdy warunki rano okazują się gorsze od prognozowanych, dobrze mieć przygotowany krótszy wariant trasy lub z niej zrezygnować.
Podstawy pierwszej pomocy w górach zimą
Zimą nawet prosty uraz może szybko skomplikować sytuację. Skręcona kostka oznacza dłuższy postój, a dłuższy postój przy niskiej temperaturze zwiększa ryzyko wychłodzenia.
„Pierwsza pomoc w górach” Andrzeja Górki, Łukasza Migiela i Macieja Mikiewicza została napisana przez medyków mających doświadczenie w działaniach górskich. Autorzy omawiają m.in. urazy, hipotermię, porażenie piorunem oraz wypadki lawinowe.
Poradnik pozwala wcześniej oswoić się z sytuacjami, w których trzeba szybko zareagować na uraz, wychłodzenie czy wypadek. Dobrym uzupełnieniem lektury jest kurs pierwszej pomocy, podczas którego można przećwiczyć najważniejsze czynności pod okiem instruktora.
„TOPR. Żeby inni mogli przeżyć” – spojrzenie z drugiej strony akcji ratunkowej
Przed pierwszym zimowym wyjściem przydaje się również lektura, która pokazuje góry z perspektywy ratowników.
W „TOPR. Żeby inni mogli przeżyć” Beata Sabała-Zielińska oddaje głos ratownikom Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Opowiadają o akcjach śmigłowcowych, poszukiwaniach, lawinach i interwencjach po wypadkach na popularnych szlakach.
W wielu z tych historii przewijają się problemy dobrze znane turystom: zbyt późny odwrót, źle dobrany sprzęt, pogarszająca się pogoda czy przecenienie własnych możliwości. Dzięki temu książka daje bardzo konkretne wyobrażenie o tym, jak wygląda sytuacja, kiedy zwykła wycieczka kończy się wezwaniem TOPR.
Wśród książek o górach można znaleźć także reportaże o GOPR, wyprawach wysokogórskich i wypadkach. Przy przygotowaniach do pierwszego zimowego sezonu dobrze uzupełniają poradniki o doświadczenia ludzi, którzy później mierzą się ze skutkami błędnych decyzji w terenie.
Co sprawdzić przed zimową wyprawą w góry?
Tuż przed wyjściem warto jeszcze raz sprawdzić pogodę i aktualne komunikaty z danego pasma. W Tatrach dochodzi do tego komunikat lawinowy TOPR, szczególnie jeśli trasa prowadzi przez teren, na którym występuje zagrożenie lawinowe.
Warto czytać cały opis, a nie zatrzymywać się na samym stopniu zagrożenia. Znajdują się tam informacje o tym, gdzie problem lawinowy jest największy i jak wygląda sytuacja w poszczególnych partiach gór.
Raki, czekan i zestaw lawinowy ABC wymagają wcześniejszego przećwiczenia. Przy pierwszych zimowych wyjściach dobrym krokiem jest więc kurs albo wspólna wycieczka z kimś, kto ma już doświadczenie w takich warunkach.
Dobrze dobrane książki mogą za to przygotować grunt przed sezonem. Pomagają lepiej wybrać pierwsze trasy, zrozumieć specyfikę zimowych warunków i zobaczyć, jak wyglądają sytuacje, z którymi później mierzą się turyści i ratownicy.
